czwartek, 7 maja 2020

Tożsamość Kaszubów


Wstęp 


Tematem dość często poruszanym w dyskusjach o Kaszubach jest kwestia ich identyfikacji. Przysłowiowo są za mało polscy dla Polaków, nie dość niemieccy dla Niemców. Czyli należy rozumieć, że Kaszubi nie są ani Polakami, ani Niemcami? Sprawa nie jest aż tak banalna, okaże się to zwłaszcza za chwilę, gdy uświadomią sobie Państwo o tym, jak wiele słów istnieje mogących określić grupę, którą stanowią Kaszubi. Skupię się na omówieniu terminów: grupa etniczna, naród, grupa etnograficzna. Pewnym jest to, że większość Kaszubów, tak jak inne grupy ludzi mieszkające w Polsce, np. Górale, to obywatele polscy. Najlepiej zacząć od zrozumienia najmniejszego z interesujących nas pojęć. 

Grupa etnograficzna 


Grupa etnograficzna jest w tym przypadku najmniej liczna, ponieważ może należeć do grupy etnicznej. Ponadto poszczególne grupy etnograficzne łączą się w grupy zasadnicze. 

Mapa grup zasadniczych

Na powyższej mapie widać grupy zasadnicze, które nie są tożsamością samą w sobie, ale zbiorem grup etnicznych o podobnym pochodzeniu. Uzasadnia się taki podział plemionami słowiańskimi na ziemiach polskich w średniowieczu. W skład Pomorzan i Kaszubów wchodzą lub wchodzili Borowiacy Tucholscy, Bylacy, Chełminiacy, Dobrzyniacy, Gochowie, Kaszubi, Kociewiacy, Kościerzacy, Kosznajdrzy, Krajniacy, Krubanie, Lasacy, Lubawiacy, Morzanie, Nadwiślacy i Słowińcy. Członkowie wielu z tych grup sami nazywają się Kaszubami, zatem tożsamością etnograficzną jest każda identyfikacja o pochodzeniu ludowym. 

Pierwszy etap za nami. Kaszubi spełniają kryteria bycia grupą etnograficzną, ale czy można ich również nazwać grupą etniczną? 

Ciekawym przykładem są Wilamowianie, którzy są właśnie grupą etnograficzną ze względu na swoją małą liczbę. Są oni pochodzenia germańskiego i do dziś mówią niesłowiańskim językiem. Mimo tego wszystkiego uważają się za polaków, argumentując to znajomościa języka polskiego. 

Grupa etniczna 


Cytując encyklopedię PWN, która szczegółowo opisuje grupę etniczną: 
grupa społ., którą charakteryzuje tylko jej właściwy zespół cech: nazwa, język lub zdecydowanie odmienna gwara, wspólne pochodzenie z określonego terytorium lub od wspólnego przodka, świadomość historii i kultury, system wartości i symbolika grupowa, religia, poczucie więzi łączącej jej członków przy jednoczesnym dystansie do innych grup; 
Przede wszystkim trzeba wspomnieć, że głównym "twórcą" więzi łączącej Kaszubów jest ich odrębny język. Z drugiej strony dystans do innych grup ujawnia się w postaci żartów o Antkach, czyli przybyszach z innych regionów Polski na Pomorze.

W tej samej encyklopedii jest mowa o tym, że celem grup etnicznych jest obecnie zachowanie swojej odrębności i uzyskanie autonomii, a nie suwerenności. Status mowy kaszubskiej jako języka regionalnego jest właściwie pierwszym krokiem w kierunku autonomii.

Warto wspomnieć o etnogenezie. W przypadku Kaszubów wystarczy przywołać powierzchowną obserwację, że około połowa z nich nosi nazwiska o pochodzeniu germańskim. Więc oprócz tego, że Kaszubi pochodzą od plemion pomorskich, to później byli pod wpływem silnej kolonizacji niemiecko-holenderskiej już od średniowiecza. Takie fakty składają się na pochodzenie Kaszubów, czyli ich etnogenezę - cechę każdej grupy etnicznej.

Na tym etapie jedyną grupą nadrzędną może być naród. W rzeczywistości każdy naród wyrósł na podstawie pewnej grupy etnicznej. Czy Kaszubi mogą kiedyś utworzyć naród? A może już nim są?

Naród 


Naród to po pierwsze wspólnota najwyższego rzędu. Polecam przeczytanie na ten temat dość obszernego artykułu w encyklopedii PWN. Najprostsza definicja narodu to ta mówiąca, że naród to grupa ludzi posiadająca własne państwo. Tak też stanowi konstytucja RP, według której każdy obywatel współtworzy naród polski. Z drugiej strony można za narody również uznać grupy dążące do niepodległości. Więc w każdym przypadku narodowość to tożsamość wymagająca głębokiej znajomości swojej historii, która pobudza członków danego narodu do działania na rzecz uzyskania niepodległości. 

Ustalona powyżej definicja dyskwalifikuje Kaszubów jako naród, ponieważ tylko około 7% uznało tożsamość kaszubską za jedyną swoją identyfikację w ostatnim spisie powszechnym. Jest to liczba niewielka, ale mogąca sugerować wzrost świadomości narodowej w przyszłości. Z drugiej strony w końcu aż ponad 230 tys. osób wybrało tożsamość kaszubską. Pomijając drugą tożsamość, można powiedzieć, że Kaszubi po prostu chcą być częścią państwa polskiego. Skoro chęć bycia obywatelem polskim rzekomo nie wymaga bycia narodowości polskiej to dlaczego aż około 93% Kaszubów wybrało jednocześnie polską tożsamość narodowo-etniczną? 

Podsumowanie 


Tożsamość Kaszubów nie jest czarno-biała i wymaga głębszego zbadania. Kaszubi mogą kiedyś zniknąć, mogą też kiedyś stać się narodem. Podsumowując, obecnie Kaszubi są grupą etniczną i ich głównym zadaniem jest zachowanie swojej odrębności w ramach narodu polskiego. W każdym razie zapraszam do dyskusji, ponieważ w żaden sposób nie miałem zamiaru rozstrzygnąć tego tematu w jednym artykule. 

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza